Luật chơi đá bóng rất đơn giản: hai đội, mỗi đội 11 người, đá 90 phút và tìm cách đưa bóng vào lưới đối phương nhiều hơn. Trừ thủ môn trong vòng cấm, không ai được dùng tay. Đội ghi nhiều bàn hơn thắng. Ngoài ra còn một vài luật đi kèm như ném biên, phạt góc, thẻ phạt và việt vị.
Bài viết này của Cà Khịa TV dành cho bạn mới xem bóng hoặc mới tập chơi, muốn hiểu người ta đang làm gì trên sân mà không bị cà khịa là “fan mới”. Chỉ cần 10 phút đọc, xem trận tiếp theo sẽ thú vị hơn.
Những điều cơ bản nhất
| Nội dung | Quy định |
|---|---|
| Số cầu thủ | Mỗi đội 11 người, gồm 1 thủ môn |
| Thời gian | 2 hiệp, mỗi hiệp 45 phút |
| Nghỉ giữa hiệp | Không quá 15 phút |
| Ghi bàn | Toàn bộ quả bóng qua vạch vôi giữa hai cột |
| Dùng tay | Chỉ thủ môn, trong vòng cấm của đội mình |
| Thắng trận | Đội ghi nhiều bàn hơn |
| Giải đấu tính điểm | Thắng 3, hoà 1, thua 0 |
Trận đấu diễn ra thế nào?
Trận đấu bắt đầu bằng quả giao bóng ở chấm giữa sân. Sau mỗi bàn thắng, đội vừa thủng lưới được giao bóng lại. Đội ghi nhiều bàn hơn sau 90 phút là đội thắng. Trọng tài có thể cộng thêm vài phút vì thay người, chấn thương hoặc kiểm tra VAR, đó là lý do trận đấu thường hơn 90 phút.
Ở giải vòng tròn như Ngoại hạng Anh, hoà là kết quả bình thường và mỗi đội có 1 điểm. Còn các trận loại trực tiếp, nếu hoà sau 90 phút, thường đá thêm 2 hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút. Nếu vẫn hoà thì sút luân lưu 11m.
Các tình huống bóng ra ngoài
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Bóng qua đường biên dọc | Ném biên bằng hai tay |
| Bóng qua biên ngang, đội tấn công chạm cuối | Thủ môn phát bóng lên |
| Bóng qua biên ngang, đội phòng ngự chạm cuối | Phạt góc cho đội tấn công |
Bóng chỉ ra ngoài khi toàn bộ quả bóng qua khỏi vạch. Đây là điều rất hay gây tranh cãi trong các pha bóng sát vạch.
Phạm lỗi và thẻ phạt
Không được đá, ngáng, đẩy, nắm áo đối phương. Khi phạm lỗi, đội kia được đá phạt tại nơi xảy ra lỗi. Nếu lỗi xảy ra trong vòng cấm của đội phòng ngự, đội tấn công được hưởng quả phạt đền cách cầu môn 11m, chỉ có thủ môn cản phá.
- Thẻ vàng: cảnh cáo khi phạm lỗi liều lĩnh, phản ứng hoặc câu giờ.
- Thẻ đỏ: đuổi khỏi sân, đội phải đá thiếu người đến hết trận.
- Hai thẻ vàng trong trận: tính thành một thẻ đỏ.
Nhiều giải còn tính tích luỹ thẻ qua các trận. Cầu thủ nhận đủ số thẻ vàng thì phải nghỉ trận tiếp theo, gọi là treo giò.
Việt vị, luật gây đau đầu nhất
Hiểu nhanh: khi đồng đội chuyền bóng, nếu bạn đứng gần khung thành đối phương hơn cả bóng và cầu thủ đối phương thứ hai từ dưới lên, thì bạn việt vị. Cầu thủ đó không được tham gia pha bóng, nếu không sẽ bị thổi và đối phương đá phạt.
Luật này tồn tại để cầu thủ không đứng chờ sẵn ngay trước khung thành. Nhận bóng từ ném biên, phạt góc hay phát bóng lên thì không bị việt vị. Ở phần sân nhà cũng không có việt vị.
VAR là gì?
VAR là trọng tài video. Một tổ trọng tài ngồi trong phòng và xem lại các tình huống quan trọng: bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ và nhầm người. Khi có sai sót rõ ràng, họ báo trọng tài chính, người này có thể ra xem lại màn hình bên sân. Vì thế nhiều khi cầu thủ đã ăn mừng xong, bàn thắng lại bị huỷ.
Các vị trí trên sân
| Vị trí | Nhiệm vụ |
|---|---|
| Thủ môn | Bảo vệ khung thành |
| Hậu vệ | Ngăn đối phương tấn công |
| Tiền vệ | Nối giữa tấn công và phòng ngự |
| Tiền đạo | Ghi bàn |
Các con số như 4-3-3 hay 4-4-2 chỉ cách xếp người: số hậu vệ, tiền vệ, tiền đạo, không tính thủ môn. Đây là lý do khi nhìn đội hình bạn thường thấy những dãy số đó.
Một số thuật ngữ hay gặp
- Clean sheet: thủ môn không thủng lưới.
- Hat-trick: một cầu thủ ghi 3 bàn trong trận.
- Phản lưới nhà: tự đưa bóng vào lưới đội mình.
- Bù giờ: thời gian cộng thêm cuối mỗi hiệp.
- Derby: trận đấu giữa hai đội cùng thành phố.
Luật cho người mới tập đá
Nếu tập đá với bạn bè, mọi người thường đá sân 5 hoặc sân 7, không có việt vị, thời gian ngắn hơn và có thể thay người liên tục. Bạn cần giày phù hợp mặt sân, bọc ống đồng và khởi động kỹ để hạn chế chấn thương. Đừng xoạc bóng khi chưa quen, nhất là trên cỏ nhân tạo. Tinh thần là để vui, sau đó mới là cà khịa nhẹ nhàng nhé.
Các giải đấu lớn tính thắng thua khác nhau thế nào?
| Loại giải | Cách tính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Vòng tròn | Tính điểm cả mùa | Ngoại hạng Anh, V.League |
| Loại trực tiếp | Thua là bị loại | Cúp FA, vòng knock-out World Cup |
| Hai lượt đi về | Cộng tỉ số hai trận | Vòng 1/8 Champions League |
| Vòng bảng và knock-out | Xếp hạng bảng rồi đấu loại | World Cup |
Hiểu cách tính này là điều rất quan trọng, bởi cùng một trận hoà nhưng ý nghĩa khác nhau tuỳ giải. Hoà trong vòng tròn là có 1 điểm, hoà ở lượt đi knock-out có thể coi là kết quả tốt, còn hoà trong một trận chung kết thì phải đá tiếp.
Cách trọng tài ra hiệu
- Tay chỉ về một hướng: đá phạt cho đội đó.
- Hai tay duỗi về phía trước: cho tiếp tục vì đội bị phạm lỗi vẫn có lợi.
- Giơ một tay thẳng lên: đá phạt gián tiếp.
- Chỉ tay vào chấm 11m: phạt đền.
- Vẽ hình chữ nhật trên không: xem lại bằng VAR.
Trợ lý trọng tài dùng cờ để báo bóng ra ngoài, việt vị hoặc lỗi gần đường biên. Khi bạn thấy cờ giơ lên thẳng, đó thường là việt vị.
Những luật mới mà người xem nên biết
Từ năm 2026, trọng tài có thể đếm ngược 5 giây khi đội bóng câu giờ ở tình huống ném biên, phát bóng lên. Người bị thay phải rời sân trong 10 giây. Thủ môn không được giữ bóng trong tay quá 8 giây. Tất cả đều nhằm giúp bóng lăn nhiều hơn, và đó là lý do bạn sẽ thấy trọng tài giơ tay đếm khá thường xuyên trong các trận gần đây.
Vì sao cầu thủ hay ăn vạ?
Một số cầu thủ ngã để xin phạt hoặc để câu thời gian. Luật mới yêu cầu cầu thủ được chăm sóc trên sân phải ra ngoài một phút, nên chuyện nằm sân lâu sẽ bất lợi cho chính đội của họ. Đây là một cuộc đấu trí mà bạn sẽ dần nhận ra khi xem nhiều.
Xem bóng lần đầu nên chú ý gì?
Trong trận đầu tiên, bạn đừng cố nhìn hết mọi thứ. Hãy chọn một đội và theo dõi cầu thủ áo số 10 hoặc tiền đạo của đội đó. Khi đã quen, hãy nhìn xem hai đội phòng ngự ra sao và bóng được chuyền từ đâu. Sau vài trận, bạn sẽ thấy các đường chuyền và khoảng trống bắt đầu có ý nghĩa, và lúc đó bóng đá mới thật sự thú vị.
Trang phục bắt buộc của cầu thủ
Theo Luật thi đấu, cầu thủ phải có áo, quần, tất, giày và bọc ống đồng. Hai đội phải mặc màu khác nhau, thủ môn mặc khác màu với tất cả cầu thủ còn lại và trọng tài. Không được đeo trang sức khi thi đấu, kể cả nhẫn hay dây chuyền, vì có thể gây chấn thương. Hội cà khịa đá phong trào cũng nên giữ quy tắc này để an toàn cho nhau.
Câu hỏi thường gặp
Một đội bóng có bao nhiêu người?
Mỗi đội có 11 người trên sân, gồm 1 thủ môn.
Một trận bóng đá đá bao lâu?
Hai hiệp 45 phút, cộng thêm thời gian bù giờ.
Ai được dùng tay trong bóng đá?
Chỉ thủ môn, trong vòng cấm của đội mình, và cầu thủ khi ném biên.
Thẻ đỏ là gì?
Là án phạt đuổi cầu thủ khỏi sân, đội phải đá thiếu người.
Bù giờ là gì?
Là thời gian cộng thêm cho những lúc trận đấu bị gián đoạn.
Kết luận
Bóng đá hấp dẫn vì luật rất dễ hiểu, nhưng diễn biến thì khó đoán. Chỉ cần nhớ các điểm chính ở trên, bạn đã có thể theo trận đấu và thậm chí cà khịa lại những ai chê bạn là fan mới.
Giờ mở lịch bóng đá hôm nay và thử xem một trận trên trực tiếp bóng đá của Cà Khịa TV nhé.
Ảnh đại diện: Ảnh nền: bil_kleb / Flickr, CC BY-SA
